40 jaar hospicezorg:interview met Pieter Sluis

Het idee voor het Bijna Thuis Huis is ontstaan in de huisartsenpraktijk van Pieter Sluis (1946).
Een patient van hem werd ziek en kreeg kanker. Hij wilde thuis verzorgd worden, maar zijn familie
hield dit niet vol, en op een gegeven moment moest hij naar het ziekenhuis. Sluis bedacht zich
dat dit een verdrietige situatie was: de patient wilde liever in zijn eigen bed sterven dan in een kil
ziekenhuis. Op welke manier zou dit ook thuis kunnen, met aanwezigheid en pijnstillers, en
zonder de toestanden van het ziekenhuis? Dit zette Sluis aan het denken.
Sluis overlegde dit met de assistente van de huisartsenpraktijk en dacht na over wie ze
zouden moeten vragen ter ondersteuning van zorg bij mensen thuis in de laatste fase van het
leven. Er ontstond een groepje vrijwilligers, die toen bij mensen thuis kwamen helpen: er was
toen nog geen Bijna Thuis Huis. Volgens Sluis reageerden de patienten hier positief op. Hierna
kwam het plan voor een apart huis op gang, waar Sluis bijzondere hulp bij heeft gekregen.
Het verhaal over het huis en het doel ervan begon zich te verspreiden door Nieuwkoop. Er
ontstond brede steun, ook vanuit het bedrijfsleven. Sluis ging op bezoek bij de burgemeester, die
het ook een goed idee vond. Ook de gemeenteraad ging akkoord. Sluis kreeg twee huizen
toegewezen in een nieuw te bouwen wijk in Nieuwkoop. Door een legaat dat vrijkwam konden de
twee huizen gekocht worden, die werden samengevoegd tot een huis. Van de burgemeester
kreeg Sluis de mogelijkheid om een plek te kiezen aan het einde van een banaanvormige rij
huizen. Om ervoor te zorgen dat er geen inkijk in het gebouw zou komen, draaide Sluis het pand
een stukje. De bouw begon en zo ontstond het eerste Bijna Thuis Huis van Nederland.
Pieter Sluis kijkt terug op een mooie tijd. Op 26 januari 1989 werd het Bijna Thuis Huis
officieel geopend. De opening van het huis werd groots gevierd, en iedereen was dolenthousiast.
Er waren allerlei organisaties uitgenodigd uit de eerstelijnsgezondheidszorg. Ook de toenmalige
minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur Elco Brinkman was aanwezig. Er was veel
media aandacht voor het nieuwe huis: er kwamen zelfs teams uit Nieuw-Zeeland kijken. Mensen
vanuit heel Nederland kwamen op bezoek tijdens de open huis dagen, die iedere maand op
zaterdag en zondag werden gehouden. Tegenwoordig is het Bijna Thuis Huis een van de vele
hospice woningen in Nederland.
De nieuwe aanpak met zorgvrijwilligers vonden sommige mensen vreemd. Volgens Sluis viel
dat reuze mee. Deze mensen waren volgens hem heel lief en wilde graag helpen, al vanaf het
begin. Zo onstaan er bijzondere momenten. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van een
bejaarde man met suikerziekte. Hij was erg ziek, en mocht eigenlijk geen zoet eten. Toch werd er
besloten dat hij alles mocht hebben. Hij kreeg van een zorgvrijwilliger aardbeien met suiker, waar
hij van heeft liggen smullen. In de woorden van Pieter Sluis: 'Het was heel indrukwekkend. We
doorbraken wat gewoon was.'
Voordat in Nederland het eerste huis voor hospice ontstond, waren er al enkele hospices in
Engeland. Sluis is hier zelf gaan kijken ter voorbereiding van de bouw van het Bijna Thuis Huis.
Daar zag hij dat meerdere mensen op een zaal lagen, wat zorgde voor minder privacy. Het was
meer als een ziekenhuis, gestart door vrijwilligers. Zorg werd vooral overgelaten aan het
ziekenhuispersoneel. Volgens Sluis moest iedere moeder die voor een ziek kind kan zorgen zulke
zorg ook kunnen geven. Of, zoals Sluis verwoordde, 'iedere man voor een zieke vrouw of
omgekeerd. Dat bleek ook te kunnen. Zachtjes aan is dat gewoon geworden.'
Een ander belangrijk aspect voor Sluis was de invloed van Elisabeth Kubler-Ross (1926 -
2004) Zij was een internationale pionier op het gebied van stervensbegeleiding. Sluis kwam met
haar in contact via workshops die zij in Nederland gaf. Sluis en zijn vrouw bezochten deze
workshops voor de verwerking van het verlies van hun zoontje aan wiegendood. 'We konden
onze emoties en ons verdriet delen, alle emoties waren daar goed. Je kreeg daar alle ruimte om
je verhaal te vertellen.' In die tijd was er op het terrein van zulke rouwprocessen nog niets in
Nederland.
Sluis werd gevraagd door Kubler-Ross om te helpen bij de workshops. Hij kreeg de ruimte
van zijn collega huisarts Brinkman om tijdens de workshops te helpen. Dit gebeurde zes keer per
jaar, zeven jaar lang. Hij liet zich door haar inspireren op het gebied van het verwerken van
emoties, bijvoorbeeld door tekenmethodiek, dat hij soms gebruikte in zijn praktijk voor
behandelingen van patienten met een zelfde soort klachten.
Het idee van een hospice zat al bij Kubler-Ross in het pakket. Door de workshops werd hij
op gang geholpen om de hospice te ontwikkelen in Nederland. Volgens Sluis was het belangrijk
om haar denkwijze voort te zetten. Haar nalatenschap is vooral in de Verenigde Staten groot:
haar boek 'On Death and Dying' is een van de belangrijkste werken op het gebied van
rouwverwerking. In Nieuwkoop is haar nalatenschap te zien in het Elisabeth Kubler-Ross huis, de
officiele naam die het Bijna Thuis Huis kreeg in 2017. Haar boeken staan nog altijd in de
bibliotheek van het huis.
Volgens Sluis is het belangrijk dat er een plek is zoals het Bijna Thuis Huis. Zelf is hij lang
betrokken geweest bij het huis, samen met Peter Leliveld. Leliveld is zeven jaar lang vrijwilliger
geweest, net als zijn vrouw. Sluis was er in het begin bijna iedere dag. Hij hield bij het regelen van
bepaalde zaken, maar ook bijvoorbeeld bij de maaltijden. Sluis: 'Het liep allemaal gesmeerd.' Het
belangrijkste is volgens hem de een op een zorg en de kleinschaligheid. Daarbij dragen de
vrijwilligers veel aan bij.
De betrokkenheid vanuit het dorp is volgens Sluis altijd zeer belangrijk geweest. Zo had het
Bijna Thuis Huis in de tijd van de oprichting meteen al 250 donateurs. Sluis vind het fijn dat de
collecte, die onstond tijdens de oprichting weer terug is. Hierdoor blijft de band tussen het dorp
en de hospice bestaan.